Tua

photo ©Virginia Le

TỰA

LỜI GIỚI THIỆU: Ông Lê Văn, cựu chủ biên chương trình Việt ngữ đài VOA, vừa hòan thành cuốn sách đầu tiên về rượu vang viết bằng tiếng Việt, nhan đề “Rượu Vang, Món Quà Của Thượng Ðế”, được biên soạn rất công phu. Bài Tựa sau đây được trích ra từ cuốn sách đó.

Trong gần một thế kỷ Pháp thuộc, người Việt chúng ta – dù muốn dù không - cũng đã chịu ảnh hưởng khá nhiều của nền văn hóa Pháp, từ chữ viết, thi ca cho đến y phục và lối sống. Mà trong lối sống của Pháp thì rượu vang là một phần quan trọng không có không được.

Bữa ăn hằng ngày của họ không thể thiếu rượu vang. Giới thượng lưu người Việt được ưu đãi trong xã hội lúc bấy giờ là các thày thông thày phán, vì tiếp xúc hằng ngày với Pháp, đã bắt đầu biết uống Champagne, một thứ rượu vang sủi bọt của Pháp. Ông Tú Xương, đứng trước sự suy tàn của nền nho học ở nước ta vào thời ấy, đã than thở một cách mỉa mai:

Nhưng nếu người Việt từ thời ông Tú Xương đã bắt đầu biết uống Sâm-banh trong bữa ăn tối thì tại sao cả trăm năm sau vẫn chẳng có mấy ai thưởng thức rượu Sâm-banh nói riêng và rượu vang nói chung vậy nhỉ?

Lý do chính, theo tôi nghĩ, có lẽ là vì phương tiện chuyên chở hồi ấy quá khó khăn và đắt đỏ. Muốn đưa một thùng rượu vang từ bên Pháp qua Việt Nam, người ta chỉ có thể dùng tàu biển, đi một chuyến hải hành có khi kéo dài 3, 4 tháng, gặp lúc biển động thì tàu lắc lư dữ dội, nhiệt độ dưới hầm tàu trong những tháng mùa hè lại nóng kinh khủng. Tất cả những điều kiện đó đều hết sức tai hại cho rượu vang, một thứ đồ uống mong manh, tế nhị và rất dễ biến thành giấm nếu nó bị hâm nóng và giao động.

Bởi vậy, hầu hết những thứ rượu vang xuất cảng sang thuộc địa đều là rượu loại xoàng, uống chẳng lấy gì làm khoái khẩu, hoặc đã được tăng cường nồng độ alcohol để giữ cho rượu khỏi hỏng. Họa hiếm lắm người ta mới thấy được những chai rượu ngon của các vùng danh tiếng như Bordeaux hay Bourgogne xuất hiện ở Việt Nam. Và nếu có thì giá cũng đắt quá túi tiền dân địa phương, ít ai mua nổi.

Lý do thứ hai là rượu vang Pháp đem qua VN thời đó rất khó thích hợp với đồ ăn Việt Nam, nhất là đồ ăn loại “đặc sản” ở đồng quê, với mùi vị quá đặm đà như mắm và rau của miền Nam, tôm kho đánh của miền Trung hay chả cá Lã Vọng của miền Bắc. Không hợp là vì phần lớn rượu Pháp đều có tính chất cứng cỏi, hơi khó uống cho những người chưa quen với vị chát của rượu vang.

Lý do thứ ba là mặc dầu người Pháp, với truyền thống làm rượu vang sẵn có trong huyết mạch của họ, đã nhiều lần tìm cách đem giống nho từ bên chính quốc sang trồng ở các thuộc địa Ðông Dương như họ đã làm ở Algérie hay Tunisie, với hy vọng có thể sản xuất được rượu vang ngon để dùng tại chỗ, nhưng với kỹ thuật canh nông còn thô sơ vào hồi ấy, tất cả các nỗ lực của họ đều đã không thành công.

Vì không phải là sản phẩm địa phương nên người Việt không có dịp trực tiếp tham gia vào việc trồng nho, hái nho, làm rượu và uống rượu nên rượu vang đã không thể phổ biến rộng rãi trong đời sống dân gian VN.

Tất cả những lý do đó đã khiến cho chúng ta ít có dịp được làm quen với rượu vang. Anh em văn nghệ sĩ vốn được nổi tiếng là những người hay uống rượu và thường ca tụng rượu như một chất men say giúp họ tìm cảm hứng sáng tác, cũng chỉ uống phần lớn là rượu đế và rượu mạnh cỡ Whisky, Cognac hay uống la-de chứ ít ai uống rượu vang. Anh em cựu quân nhân cũng vậy.

Nhưng chỉ trong vòng vài ba chục năm gần đây thôi, mọi chuyện đã thay đổi. Hơn một triệu người Việt Nam đã di tản ra hải ngoại, nơi mà rượu vang vừa nhiều vừa rẻ, lại vừa ngon. Sau một thời gian ổn định đời sống, rất đông người Việt ở hải ngoại hiện giờ đang biết đến và ưa thích rượu vang ngày càng nhiều hơn, nhất là trong giới trí thức, thanh lịch hoặc kinh doanh thương mại, vì họ thường có nhiều dịp giao thiệp hoặc khoản đãi các bạn hữu hay khách hàng Âu Mỹ.

Về mặt thị trường, rượu Pháp ngày nay không còn là bá chủ như xưa nữa, mà nhiều nước khác trên khắp thế giới cũng đang sản xuất rượu vang. Rượu của họ vừa ngon vừa rẻ lại được làm để phù hợp với sở thích của giới tiêu thụ chứ không bị bắt buộc phải theo lề lối cổ truyền như rượu Pháp. Bởi vậy, mọi người đều có thể tìm được loại rượu đúng ý mình (ngọt hơn, chua hơn, chát hơn, v.v), và hợp với thức ăn mình thích (cơm Nhật, Thái, Tàu, Việt Nam, v.v.) mà giá tiền không đắt lắm.

Thật vậy, với xu hướng toàn cầu hóa ngày càng lan rộng, tạo sự ảnh hưởng lẫn nhau giữa các nền văn hóa khác biệt, những bức tường ngăn cách giữa Ðông và Tây đang sụp đổ. Người Âu Mỹ dần dần biết đến và ưa thích những món ăn ngon của Á châu.

Hiện giờ khá nhiều đầu bếp nổi tiếng thế giới như Alain Ducasse, Paul Bocuse, điều hành những tiệm ăn cỡ 3 sao Michelin của Pháp, đang xử dụng nước mắm Việt Nam để làm tăng thêm phần hấp dẫn cho các món ăn do họ sáng tạo ra, và được công chúng Pháp nồng nhiệt khen ngợi.

Và các món chả giò, gỏi cuốn, gà ướp sả, bò lúc lắc, v.v... đang xuất hiện mỗi lúc một nhiều hơn trên thực đơn của các tiệm ăn Âu-Mỹ, cùng với những thứ rượu vang thích hợp mà các chuyên gia ẩm thực đã chọn lựa đặc biệt cho từng món đó.

Trong khi ấy thì ở vùng Á Ðông, đặc biệt là những nơi mà nền kinh tế đang trên đà phát triển mạnh mẽ khiến cho mức sống được nâng cao hẳn lên, người dân cũng bắt đầu tìm hiểu và thưởng thức rượu vang. Và càng tìm hiểu thì họ lại càng khám phá thêm những đặc tính hấp dẫn của rượu vang khiến cho họ đi từ chỗ thích thú đến chỗ đam mê.

Kết quả là, trong những năm mà nền kinh tế của họ đang bột phát, người Nhật đã mua phần lớn những thứ rượu vang danh tiếng nhất và đắt tiền nhất của các vùng Bordeaux và Bourgogne, mà giá bán vào khoảng từ bốn năm trăm cho tới vài ngàn đô la một chai. Và Nhật Bản ngày nay cũng đứng đầu thị trường nhập cảng rượu Beaujolais của Pháp trên thế giới. Trung Quốc, Ðài Loan, Ðại Hàn và ngay cả Thái Lan cũng mỗi năm một gia tăng mức tiêu thụ rượu vang.

Riêng đối với Việt Nam, người ta đang tìm cách thí nghiệm lại việc trồng nho để làm rượu vang tại một số vùng có vẻ thích hợp như cao nguyên Ðà Lạt, duyên hải Trung phần hay Chapa, Tam Ðảo ở Bắc Việt chẳng hạn. Kết quả tuy chưa lấy gì làm khả quan lắm (xét theo những buổi nếm rượu được tổ chức để tiếp thị) nhưng nhờ kỹ thuật và kinh nghiệm học hỏi từ các nơi khác, Việt Nam đang hy vọng cũng sẽ trở thành một nước sản xuất rượu vang ngon sau này.

Thêm một sự kiện đáng mừng khác nữa là các cuộc khảo sát và thí nghiệm của giới y sĩ tại các trường đại học danh tiếng và các viện nghiên cứu có uy tín đều cho thấy là rượu vang nếu uống một cách điều độ, vừa phải, chẳng những không có hại mà còn đem lại rất nhiều ích lợi cho sức khỏe.

Tất cả những điều vừa kể cho phép chúng ta tiên đoán rằng việc sản xuất và tiêu thụ rượu vang trên thế giới sẽ còn tiếp tục ở trên đà gia tăng như trong vòng vài chục năm qua và chắc chắn là số người Việt yêu thích rượu vang – cả ở trong nước lẫn ngoài nước – cũng sẽ gia tăng theo chiều hướng chung của nhân loại.

Tuy nhiên, muốn thưởng thức bất cứ món gì cho đến nơi đến chốn - dù là thưởng thức Phở như Nguyễn Tuân hay nhấm nháp Miếng Ngon Hanoi như Vũ Bằng – người ta cũng cần để tâm tìm hiểu ít nhiều về món đó. Cổ nhân đã nói “Vô tri bất mộ” mà!

Chính vì muốn đóng góp vào việc phổ biến sự hiểu biết và thú uống rượu vang trong cộng đồng của chúng ta mà cuốn sách này được viết ra. Hy vọng là với những gì thâu nhận được từ trong đó, bạn đọc - khi nhắp ly ruợu vang lần tới - sẽ cảm thấy thêm phần nào thú vị.